Paşalar Kazısı
Kemalpaşa Paşalar Fosil Kazıları
Paşalar Stratigrafisi:
Paşalar lokalitesinin fosilli kum ünitesi, inceden kalına doğru değişen yeşilimsi gri kumdan oluşmaktadır. Bu fosilli kum ünitesi de alt ve üstte bulunan kalkerli üniteler arasında yer almaktadır. Paşalar fosil yatağının stratigrafik yapısına bakıldığında en alttan başlayarak sırasıyla konglomera, alt kalkerli silt, yeşilimsi gri ince-orta kum, üst kalkerli silt ünitelerinin üst üste tabakalaşmasından oluştuğu görülmektedir (Alpagut,1990; Alpagut ve ark. 1990). Fosiller ince-iri taneli yeşilimsi gri kum ünitesi içerisinde alt ve üst kalkerli silt tabakalarının arasında adeta bir sandviç gibi sıkışarak korunmuştur. Fosiller yeşilimsi gri kum ünitesinde değişik boyuttaki cepler halinde oldukça yoğun bir biçimde bulunmaktadır (Resim 2). Paşalar, primatlar, kemirici Turkomys paşalarensis, böcekçiller, etçiller, gergedanlar, domuzlar ve geviş getirenler hakkında elde edilen veriler Paşalar’ın Geç Langhian denizel aşaması ve Avrupa memeli zonlarına göre MN6, bazı faunal kalıntıların MN4b ya da MN5 zonlarıyla da ilişkilendirilebileceğini göstermektedir (Bernor ve Tobien, 1990: 551). Tropikal ya da yarı tropikal mevsimsel bir iklime sahip olduğu, Hindistan’ın Sal bölgesine benzerlik gösterdiği söylenebilir (Andrews, 1990).
Paşalar Faunası:
Paşalar Faunası, Avrupa, Asya, Afrika ve Kuzey Amerika kökenli 68 türü içeren tekil ve zengin bir faunadır. Paşalar Miyosen lokalitesinin Insectivora, Lagomorpha ve Rodentia fosillerinin karşılaştırılmalı analizlerinin ilk sonuçlarına göre, bunların Avrupa’dan çok Pakistan Siwalik örneklerine yakın benzerlik gösterdiği, buna karşın Doğu Afrika örneklerine ise daha az benzediği belirtilmiştir. Paşalar faunası, Avrupa-Asya örneklerinden şekillendiği için benzersizdir ve bu bölgede endemik bir evrimden söz edilmektedir. Küçük memeli faunası, açık habitatı ve kuru olmayan bir paleoekolojik ortamı göstermektedir.
Paşalar’ın hortumlugilleri Deinotherium aff.levius ve Gomphotherium pasalarense (Resim 3) türleri ile tanımlanmaktadır. Büyük olasılıkla Paşalar’da ormanlık bir paleoekolojik ortamı gösteren bu türlerden Gomphotherium pasalarense Paşalar’a özgü bir fil türüdür
Paşalar Anchitherium örnekleri, Avrasya’nın yaklaşık eş zamanlı örnekleriyle karşılaştırılması sonucunda Fransa’nın Astaracian lokalitelerinden bilinen Anchitherium aurelianense hippoides olarak tanımlanmıştır. Paşalar Anchitherium örneklerinin dento-morfolojik yapıları ve boyutları, Çandır ve İnönü – I MN 6-7, Sansan MN6, La Grive ve Steinheim’e MN7 benzemektedir.
Tubulidentata – Orycteropus, Perissodactyla Chalicotherium grande ve Hyracoidea, Pliohyracidae örnekleriyle tanımlanmıştır. Afro-arabistan dışında Afrika’nın en eski kayıtlarıdır.
Chalicotherium grande Paşalar için yeni bir türdür ve MN5 zonunu göstermektedir. Afro-arabistan dışındaki Batı Avrasyanın en eski kayıtlarıdır. Adı geçen bu formların Paşalar’da birlikte görülmesi, ormanlık ve koruluktan oluşan mozaik bir çevreyi göstermektedir. Paşalar’da Tapirus kalıntısı bulunmamıştır.
Paşalar’ın Rhinocerotidae fosil kalıntıları Begertherium tekkayai yalnızca Paşalar’dan bilinmektedir. Aceratherium sp. aff. tetradactylum ve Brachypotherium brachypus’a atfedilmiştir. Bu türlerin dişlerinden elde edilen analiz sonuçlarına göre; Begertherium tekkayai büyük olasılıkla bir otçul, Aceratherium sp. tetradactylum’un yaprak/taze filiz yiyen, Brachypotherium brachypus ise karışık beslenen gruba girmektedir.
Dorcatherium sp., Palaeomeryx sp., ?Stephanocemas sp., ?Micromeryx sp., ?Hispanomeryx sp., Giraffokeryx aff. punjabiensis, Caprotragoides stehlini ve Hypsodontus pronaticornis. Paşalar ile benzerliği bulunan Türkiye dışında başlıca alanlar Prebreza ve Chios’dur.
Paşalar 1983–1989 yıllarına ait Rhinocerotidae örnekleri Fortelius (1990) tarafından incelenmiştir. 1990-2012 yıllarına ait Rhinocerotidae örnekleri ise Prof. Dr. Berna Alpagut Danışmanlığında İnsanın Üst Ailesinin Evrimine Eşlik Eden Gergedangiller’in Anadolu Miyosen Paleoekolojisindeki Yeri isimli yüksek lisans tezi kapsamında Gülşah Güler tarafından çalışılmıştır (Güler, 2014).
Hominoidea ait buluntularımız, büyük ölçüde izole diş koleksiyonundan oluşmaktadır. Dünya primat kuşağında sayısal olarak izole diş sayısı 2360’a ulaşan ve ender bir örnek olan Paşalar Kazısı, 1983 yılından beri Hominoidea alt/üst çene fosillerini de üretmiştir. Hominoidlerin izole dişlerin incelenmesi sonucunda Griphopithecus alpani (Resim 4) ve Kenyapithecus kilizi (Resim 5) olmak üzere iki tür bulunmaktadır (Alpagut ve ark, 2008; Kelley ve ark. 2008). Bunların yanı sıra parmak kemikleri fosil örneklerimiz de mevcuttur.
Griphopithecus alpani G432 maksilla parçası (Alpagut ve ark, 2008; Kelley ve ark. 2008).
Kenyapithecus kizili, L1620 sol taraf oklusal yüzeyi, sağ lateral yüzey (Alpagut ve ark, 2008; Kelley ve ark. 2008).
